Ladki Bahin e-KYC: महाराष्ट्र शासनाची ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना’ आता केवळ दरमहा १५०० रुपयांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. महिलांना खऱ्या अर्थाने आत्मनिर्भर आणि स्वावलंबी बनवण्यासाठी राज्य सरकारने एक ऐतिहासिक पाऊल उचलले आहे. आता या योजनेतील पात्र महिलांना स्वतःचा लघु उद्योग किंवा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी १ लाख रुपयांपर्यंतचे कर्ज ०% व्याजदराने (Zero Percent Interest Loan) उपलब्ध करून दिले जाणार आहे.
१. लाडकी बहीण कर्ज योजना काय आहे?
अनेक महिलांना शिलाई मशीन, ब्युटी पार्लर, कुक्कुटपालन किंवा घरगुती खानावळ असे छोटे व्यवसाय सुरू करायचे असतात, परंतु भांडवलाअभावी त्या मागे पडतात. ही अडचण दूर करण्यासाठी सरकारने मुंबई जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या सहकार्याने हा कर्ज उपक्रम सुरू केला आहे. या कर्जाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यावर ९% व्याज आकारले जाणार असले तरी, ते पूर्ण व्याज सरकार भरणार आहे. म्हणजेच महिलांना फक्त घेतलेली मुद्दल परत करायची आहे.
२. योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये
- कर्ज मर्यादा: कमीत कमी १०,००० ते जास्तीत जास्त १,०००,००० (१ लाख) रुपयांपर्यंत कर्ज.
- शून्य टक्के व्याज: व्याजाचा संपूर्ण भार सरकार ‘व्याज परतावा’ योजनेद्वारे उचलणार आहे.
- बँकेचे सहकार्य: मुंबई बँकेच्या माध्यमातून या कर्जाचे वितरण अत्यंत सुलभ पद्धतीने केले जात आहे.
- उद्देश: महिलांना ‘नोकरी मागणारे’ नव्हे तर ‘नोकरी देणारे’ (उद्योजक) बनवणे.
३. पात्रतेचे निकष (Eligibility)
या बिनव्याजी कर्जाचा लाभ घेण्यासाठी महिलांनी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे: १. पात्र लाभार्थी: महिला ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण’ योजनेची अधिकृत पात्र (Approved) लाभार्थी असणे अनिवार्य आहे. २. क्षेत्रीय व्याप्ती: सध्या ही योजना प्रायोगिक तत्त्वावर मुंबई शहर आणि मुंबई उपनगर जिल्ह्यांसाठी लागू आहे. लवकरच ती संपूर्ण महाराष्ट्रात विस्तारली जाईल. ३. वयोगट: १८ ते ६० वर्षे वयोगटातील पात्र महिला अर्ज करू शकतात. ४. बँक खाते: आधार लिंक असलेले सक्रिय बँक खाते असणे आवश्यक आहे.
४. कोणत्या व्यवसायांसाठी कर्ज मिळेल?
महिला खालीलपैकी कोणत्याही उद्योगासाठी या कर्जाचा वापर करू शकतात:
- शिलाई काम आणि गारमेंट व्यवसाय.
- घरगुती मेस किंवा केटरिंग सर्व्हिस.
- ब्युटी पार्लर किंवा कॉस्मेटिक स्टोअर.
- हस्तकला आणि लघु उद्योग.
- किरकोळ विक्री केंद्र किंवा जनरल स्टोअर.
५. विविध महामंडळांचा पाठिंबा
ज्या महिला अनुसूचित जाती, जमाती किंवा इतर मागासवर्गीय प्रवर्गातील आहेत, त्यांना विविध शासकीय महामंडळांमार्फत प्राधान्य दिले जात आहे. यामध्ये:
- सावित्रीबाई फुले महिला विकास महामंडळ
- अण्णाभाऊ साठे विकास महामंडळ
- महात्मा फुले विकास महामंडळ या महामंडळांच्या निकषात बसणाऱ्या महिलांना कर्ज मंजुरीची प्रक्रिया अधिक जलद होईल.
६. अर्ज कसा करावा? (Application Process)
- कागदपत्रे: आधार कार्ड, पॅन कार्ड, लाडकी बहीण योजनेचा ‘Approved’ दाखला, रहिवासी पुरावा आणि बँकेचे पासबुक.
- संपर्क: मुंबईतील महिलांनी त्यांच्या जवळच्या ‘मुंबई जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक’ शाखेत किंवा महिला व बालविकास विभागाच्या स्थानिक कार्यालयात संपर्क साधावा.
- प्रक्रिया: अर्जाची छाननी झाल्यानंतर आणि व्यवसायाची माहिती दिल्यानंतर बँक कर्ज मंजूर करेल.
७. ग्रामीण भागातील महिलांसाठी अपेक्षा
मुंबईतील या प्रयोगाच्या यशानंतर, २०२६ च्या उत्तरार्धात ही योजना पुणे, नाशिक, नागपूर आणि ग्रामीण महाराष्ट्रातही लागू केली जाणार आहे. यामुळे खेड्यापाड्यातील महिलांना सावकारी पाशातून मुक्त होऊन सन्मानाने व्यवसाय करता येईल.
निष्कर्ष
दरमहा मिळणारे १५०० रुपये महिलांच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करत आहेत, तर हे १ लाखाचे बिनव्याजी कर्ज त्यांच्या भविष्याला नवी दिशा देणारे ठरेल. जर तुम्ही लाडकी बहीण योजनेचे लाभार्थी असाल, तर या संधीचा लाभ घेऊन स्वतःच्या पायावर उभे राहण्याचे स्वप्न नक्की पूर्ण करा.